Links boven: de afdaling vanaf de top van de Griessenkar op dik 2000 meter. Rechts: Flachau was trending met deze moderne, verwarmde zes-zitter. Met sneeuwkappen!
Onder foto links: de oude éénpersoons stoeltjeslift uit 1963 werd in de jaren 90 vervangen door de Starjet1. Skiën in het gebied Flachau is voor alle niveau's prima te doen.
Foto's: © JansenMedia, video: YouTube
De eerste skiliften draaien alweer vroeg in de ochtend. Ski's tikken tegen elkaar, de eerste die-hards verzamelen zich al rond half negen bij de entree van de liften: de AchterJet, de StarJet en de SpaceJet. Namen, voortgekomen uit het marketingbrein van Ernst Brandstätter (70), inmiddels oud-directeur van Bergbahnen Flachau. De eigenzinnige Bergbahnen-directeur wilde in de jaren '90 het bijna failliete Flachau op de ski-kaart zetten. En dat is hem gelukt.
Tekst: Eddy Jansen. Foto's: Jansen Media. Video: SnowSpace Flachau
Brandstätter, afkomstig uit het naburige Eben, verzon de ‘Ski-Galaxy': het ski-heelal, de ski-ruimte’. Iedereen moest weten dat er in Flachau sneeuw lag. En dat je er geweldig kan skiën. Hij leidde eerst als marketingmanager en later als directeur van Bergbahnen Flachau grote veranderingen en moderniseringen in. Hij vernieuwde liften, liet een wat protserig gebouw neerzetten, waarin o.m. Bergbahnen Flachau kantoor ging houden. En had het geluk dat uitgerekend in die periode Hermann Maier uit Flachau één van de succesvolste skiërs van de wereld werd. Maier en Brandstätter -inmiddels met pensioen- zetten Flachau op de kaart. Waarbij Maier’s successen een onbetaalbare marketing waren.
,,Ik kom al bijna 40 jaar met enige tussenpozen in Flachau en heb er de meest uiteenlopende omstandigheden meegemaakt: van 's morgens een meter sneeuw op je auto zodat je die eerst moest uitgraven, met -14 klappertandend van de kou in de stoeltjeslift zitten, je handen voor je gezicht tegen de snijdende kou, mist-in-het-dal, zonneschijn-boven tot waterskiën in +17 graden voor het terras van de Dampfkessel, één van de populaire uitspanningen aan de piste. Kortom: de afgelopen decennia hebben mij laten zien dat het in Flachau kan vriezen, maar ook kan dooien”.
Even een stukje historie. Het beeld van Flachau is nog relatief jong. Nog geen eeuw geleden draaide het leven in Flachau niet om volle hotels, moderne gondels, uitgestrekte pisten en après-ski. Het dorp was lange tijd afhankelijk van landbouw en ijzerproductie. Hoe veranderde deze plaats in de Alpen in een bestemming die zo sterk met de Nederlandse wintersportcultuur wordt geassocieerd?
Van ijzererts naar skipistes
De geschiedenis van Flachau begint niet op de skipiste. Eeuwenlang vormden landbouw en de verwerking van ijzer een belangrijk onderdeel van de lokale economie. Toen de ijzerindustrie in de negentiende eeuw terugliep en rond 1866 verdween, verloor het dorp een belangrijke bron van inkomsten. Nieuwe economische mogelijkheden werden noodzakelijk. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het toerisme geleidelijk meer betekenis. Een belangrijk keerpunt kwam in 1963, toen de eerste stoeltjeslift werd aangelegd. De bergen werden daardoor toegankelijker voor skiërs en de basis voor een groeiend wintersportbedrijf werd gelegd.
Een dorp bouwt aan zijn winterse toekomst
In de decennia daarna veranderde Flachau in hoog tempo. Er kwamen meer skiliften, pistes, accommodaties en voorzieningen voor wintersporters. Ook de bereikbaarheid over de weg hielp het toerisme vooruit. Ernst Brandstätter haalde in de jaren '90 de eerste Wereldbekerwedstrijd naar Flachau, live op televisie. Het sneeuwde die week onophoudelijk, maar het deerde de directeur van Bergbahnen Flachau niet. ,,De hele wereld kan nu zien dat er sneeuw in Flachau ligt”, riep hij enthousiast onder zijn sneeuwparaplu. Onder leiding van Ernst Brandstätter is in 'zijn' jaren maar liefst 375 miljoen euro geïnvesteerd. Snow Space is nu een van de meest succesvolle kabelbaanbedrijven en genereert momenteel een jaarlijkse omzet van meer dan 88 miljoen euro (2025). In 2027 staat een volgend groot project op het programma: de vervanging van de uit 1988 stammende AchterJet door een moderne 10-persoons gondel, die bovendien doorgetrokken wordt tot de top van de Griessenkar. Kosten: 40 miljoen Euro.
De ontwikkeling bleef bovendien niet beperkt tot Flachau zelf. Het dorp maakt tegenwoordig deel uit van Snow Space Salzburg en het grotere Ski Amadé-netwerk. Daardoor hebben bezoekers toegang tot een omvangrijk aanbod aan pistes en liften. De wintersportvakantie werd daarmee niet alleen een verblijf in een bergdorp, maar ook onderdeel van een groter toeristisch product. Flachau kende vroeger ook andere tijden. Brandstätter bij zijn afscheid in 2019: ,,In 1996 stonden de skiliften bijna op de rand van faillissement. We investeerden voorzichtig en moesten die investeringen elk jaar met 20 tot 25 procent verhogen om ze te kunnen herfinancieren. Dat is ons gelukt, en dat heeft ons uiteindelijk gebracht waar we nu zijn."
,,Als we in Flachau zijn kiezen wij -zoals altijd- al om half negen voor de eerste lift naar boven. En melden ons dus om half negen bij de SpaceJet 1 en zijn binnen een dik kwartier via SpaceJet1, SpaceJet2 en StarJet3 (de oude Kesselbodenlift) op de top van de Griessenkar, op een kleine 2000 meter. De sneeuwkwaliteit is doorgaans verrassend goed. De eerste twee uur kunnen we fantastisch skiën: het is nog niet al te druk en het verse sneeuwlaagje maakt de omstandigheden vrijwel ideaal. We skiën de Griessenkar een paar maal op en af, doen de afdaling naar Wagrain een keer en pakken en-passant ook de Roten Achter mee. Voor de lunch maken we een stop onder aan de Herman Maier Weltcupstrecke. Die is halverwege de ochtend nog prima te doen, omdat dat-ie voor een groot deel in de schaduw ligt en daardoor soms wat ijzig aanvoelt. Het voordeel van Flachau is dat de drie grote lift-opstappunten verspreid liggen: Starjet1 bij de Hofstadl, de AchterJet bij de grote parking en de SpaceJet bij de Dampfkessel. Het nadeel is dat ze alle drie boven op ongeveer hetzelfde punt uitkomen. Waar het boven dus al snel erg druk is”.
Links de PanoramaLink van Flachau naar FlachauWinkl en rechts Ernst Brandstätter. Foto's © SnowSpaceFlachau
Hermann ‘Herminator’ Maier geldt ongetwijfeld als meest bekende inwoner van Flachau. De familie Maier heeft er een skischool en na de vele successen van Hermann is er ook een Hermann Maier-museum, waar attributen, memorabilia en prijzen van de skiër te zien zijn. Maier, geboren in 1972 in het naburige Altenmarkt veroverde tussen 1998 en 2004 onder andere viermaal de wereldbeker algemeen, twee Olympische gouden medailles (beiden in 1998, Nagano) en drie WK-titels (twee in 1999 en één in 2005). Hij geldt als een van de meest succesvolle skiërs aller tijden. Maier is momenteel eigenaar van een skischool in Flachau.
Après-ski-tempel
,,Aan de voet van de Hermann Maier Weltcup-strecke staat naast de StarJet-lift een verbouwde boerderij, beter bekend als de Hofstadl. Aan de andere kant van het dorp, aan de voet van de Griessenkar staat naast de lift de SpaceJet de Dampfkessel. Het zijn twee enorm populaire après-ski-locaties, waar wij na onze ski-avonturen graag komen. De Hofstadl is wat volkser, wat platter: het spreekwoordelijke dak gaat er daar dagelijks af. De Dampfkessel kent een wat behoudender sfeer, maar beide ondernemers, Theo Goldner van de Hofstadl en Thomas Weitgasser, zoon van oud-burgemeester Hans Weitgasser en eigenaar van de Dampfkessel hebben met hun zaken zeker bijgedragen aan het succes van Flachau. Beide zaken draaien elke winter een miljoenen-omzet.
Combinatie après-ski
Voor Nederlandse wintersporters heeft Flachau verschillende praktische voordelen. Het dorp is met de auto gemakkelijk bereikbaar, het ligt vlak langs de A10. Het beschikt over pistes voor verschillende niveaus en biedt een uitgebreid aanbod aan accommodaties, skischolen en horecagelegenheden. Ook de combinatie van skiën en après-ski maakt deel uit van de aantrekkingskracht.
Dat Flachau bekend is onder Nederlanders, betekent niet automatisch dat zij er de grootste buitenlandse bezoekersgroep vormen. Daarvoor zijn specifieke bezoekerscijfers nodig. Dat er veel Nederlanders komen is duidelijk, maar exacte cijfers zijn niet bekend. Wel past de populariteit van het dorp binnen een bredere Nederlandse wintersporttraditie, waarin bereikbaarheid, voorzieningen en de mogelijkheid om met familie of vrienden op vakantie te gaan belangrijke factoren zijn.
Wat blijft er over van het oude bergdorp?
De groei van het toerisme heeft Flachau welvaart en werkgelegenheid gebracht. Tegelijkertijd roept die ontwikkeling vragen op over het karakter van het dorp. Hotels, appartementen en moderne liftinstallaties bepalen steeds meer het landschap. De lokale economie is bovendien vrijwel volledig afhankelijk geworden van bezoekers en van de omstandigheden die wintersport mogelijk maken.
Wie vandaag door Flachau loopt, ziet vooral een goed georganiseerde wintersportplaats. Achter de pistes en terrassen schuilt echter een langere geschiedenis van economische verandering. De overgang van ijzerproductie naar wintertoerisme laat zien hoe ingrijpend één nieuwe bedrijfstak het leven in een bergdorp kan veranderen. Voor de Nederlandse bezoeker is Flachau misschien vooral de plek waar de ski's worden ondergebonden en de vakantie begint. Voor het dorp zelf is wintersport veel meer dan dat: het is de ontwikkeling die de toekomst van de gemeenschap opnieuw heeft vormgegeven.
,,Het gebied kent 120 kilometer aan pisten en met goede, snelle verbindingen ben je snel in Kleinarl, Alpendorf en St. Johann im Pongau aan de ene kant en in Flachau-Winkl, Altenmarkt en Zauchensee aan de andere kant. De pisten zijn gevarieerd: 34 km is blauw, 82 km is rood, 4 km is zwart. Flachau ligt op 740 meter, de top van de Griessenkar ligt op 1980 meter. Er zijn 12 gondels, 16 stoeltjesliften en 16 sleepliften. Vanuit Utrecht is de afstand 9985 km, een reistijd van ongeveer 10 uur.”
Info: https://www.snow-space.com/en/winter en https://www.flachau-wagrain.nl/
Olympisch en wereldkampioen Hermann Maier, de bekendste inwoner van Flachau. Hij heeft er een ski-school. Foto links: © JansenMedia. Foto rechts: © SchischuleHermannMaier
Het skigebied Flachau/Wagrain met links de plaatsen Altenmarkt/Zauchensee en rechts Sankt Jogann. In het midden Flachau en Wagrain, beiden aan weerszijden van de Griessenkar.